Dilbi­lim­ci­le­r, gü­nü­mü­zün mo­dern ko­nuÅŸ­ma dü­ze­ni­ni, ilk in­sa­nın di­li­ne u­yar­la­ma­ya ça­lı­ÅŸÄ±­yor­lar. 30.000 Yıl öncelerde Ä°nsanlık tek bir yerde aynı dili konuÅŸuyordu. Bilimcilere göre, genetik farklılıklar yüzünden çaÄŸlar boyunca dillerde ayrılıklar oluÅŸtu. Linguistikler yani dilbilimciler "Ana Dil"i ya da verdikleri adla "Ön Dünya Dili"ni ortaya çıkarmaya çalışırken ana dilin ilk kez Anadolu´da konuÅŸulduÄŸunu buldular.

1786 yı­lın­da Ä°n­gi­ltere a­dı­na Hin­dis­tan’da ha­kim­lik ya­pan Sir Wil­li­am Jo­nes, in­san do­ÄŸa­sı­ ile ilgili raslantıların peÅŸinde. Do­ÄŸu fel­se­fe­si e­ÄŸi­ti­mi al­mış ba­zı bil­gin­ler gi­bi Sir Jo­nes, önce bü­tün Hint des­tan­la­rı­nı ve di­ni ya­zıt­la­rı­nın dili olan Sans­krit­çe´­yi öÄŸ­ren­di. Jo­nes, Sans­krit­çe´­de La­tince ve Yu­nanca´da kul­la­nı­lan ba­zı gra­mer ya­pı­la­rı­nın ve söz­cük­le­rin ben­zer­li­ÄŸi­ni bul­du. Öy­le ki, Jo­nes’a gö­re hiç­bir dil bi­lim­ci, bu ya­zıt­la­rın bir kay­nak­tan çık­tı­ÄŸÄ±­na i­nan­ma­dan bun­la­rı in­ce­le­ye­mez­di. Char­les Dar­win’in de id­di­a et­ti­ÄŸi gi­bi Jo­nes da in­san di­li­nin ve fi­zi­ÄŸi­nin za­man i­çin­de ken­di ana so­yu­nu yok et­ti­ÄŸi­ni dü­ÅŸü­nü­yor­. Bu­gün bi­lim a­dam­la­rı, di­lin kök­le­ri­ni a­raÅŸ­tır­ma ko­nu­sun­da bir dev­rim peÅŸindeler. No­am Chomsky ve yan­da­ÅŸÄ± dil bi­lim­ci­le­r, dilin psi­ko­lo­jik bir bi­lin­meyen ol­du­ÄŸu­nu dü­ÅŸü­nür­ken, bil­gin­le­rin bir kıs­mı da di­lin kül­tü­rel ev­ri­min ü­rü­nü ol­du­ÄŸu­nu söy­lü­yor­lar­. Mo­dern dil­le­ri, bir in­ce­le­me­den ge­çi­rir­sek gra­mer ya­pı­la­rı­nın ve ba­zı söz­cük­le­rin 5000 dil için­de ben­zeÅŸ­me­si bi­zi ta­ri­hi a­na dil­le­re kadar gö­tü­rür. Bir­kaç ra­di­kal dil bi­lim­ci, da­ha da i­le­ri git­miÅŸ ve bü­tün bu dil­le­ri tek bir a­na di­le baÄŸ­la­mış­tır. Elde edilen dil bi­li­mi bul­gu­la­rı, ar­ke­o­log, an­tro­polog ve di­ÄŸer sos­yal bi­lim­ci­ler i­çin ya­rar­lı­dır. Bü­tün dil bi­lim a­dam­la­rı dün­ya top­lum­la­rının hi­ka­ye­si­ni çö­züm­le­mek is­ti­yor­lar. Way­ne Ü­ni­ver­si­te­si’nde in­ce­le­me­ler ya­pan A­le­xis Ma­nas­ter Ra­a­mer, bir baÄŸ­lan­tı nok­ta­sı­na gel­dik­le­ri­ni, di­lin i­çin­de­ki so­ru­la­rın an­tro­po­lo­jik, sos­yo­lo­jik ve psi­ko­lo­jik ko­ÅŸul­lar i­çin­de ol­du­ÄŸu­nu söy­lü­yor. Dil, top­lu­mu bir­bi­ri­ne baÄŸ­la­yan bir ya­pış­tı­rı­cı gi­bi­dir, di­lin ev­ri­mi­ni in­ce­ler­ken, es­ki in­san­la­rın na­sıl ya­ÅŸa­dık­la­rı­nı, göç­le­ri­ni, yi­yip iç­tik­le­ri­ni an­la­ya­bi­li­riz. Hat­ta söz­cük­le­ri in­ce­ler­sek, top­lu­luk­lar a­ra­sı i­liÅŸ­ki­ler hak­kın­da da bil­gi­ler e­di­ne­bi­li­riz. Çünkü ye­ni bul­gu­lar, bir­çok fark­lı böl­ge­nin bir­bi­riy­le i­liÅŸ­ki­si ol­du­ÄŸu­nu or­ta­ya çı­kar­dı. Dil­ler i­çin o­luÅŸ­tu­ru­lan kö­ken a­ÄŸa­cı, in­san­la­rın a­i­le a­ÄŸa­cı­na ben­ziyor. Böy­le bir a­ÄŸaç o­luÅŸ­tu­ru­lup in­ce­len­di­ÄŸin­de tüm in­sa­noÄŸ­lu­nun ve bel­ki de tüm dil­le­rin tek bir yerden, 200.000 se­ne ön­ce Af­ri­ka’dan çık­tı­ÄŸÄ± görülü­yor.

Ä°n­gi­lizce´deki Hintçe kö­kler;

Bir görüÅŸe gö­re; dil ev­ri­mi­nin in­ce­len­me­si­ne Ä°n­gi­liz­le­rin kö­ken­le­ri­ne i­ne­rek baÅŸ­lan­ma­lı­dır. Sha­kes­pe­a­re dö­ne­min­de 16. yüz­yıl­da ko­nu­ÅŸu­lan Ä°n­gi­liz­cey­le, Cha­u­cer dö­ne­mi 14. yüz­yıl Ä°n­gi­liz­ce­si çok de­ÄŸi­ÅŸik­lik gös­te­rir. Dra­ma­tik ses de­ÄŸi­ÅŸik­lik­le­ri tek bir dil i­çe­ri­sin­de ol­du­ÄŸun­da nor­mal ka­bul e­di­le­bi­lir. Ä°n­ce­le­me­ci Mer­ritt Ruh­len’e gö­re; ke­li­me­ler bo­zuk pa­ra gi­bi­dirler yani de­ÄŸe­rleri dü­ÅŸe­bi­lir. Top­lu­mun ta­le­bi­ne baÄŸ­lı­dır.”Kö­pek” söz­cü­ÄŸü, dört a­yak­lı, kuy­ruk­lu her­han­gi bir­ÅŸe­yi i­ÅŸa­ret e­de­bi­lir a­ma hi­po­po­tam ya ­da daÄŸ ke­çi­si gibi sabit bir an­lam ta­ÅŸÄ±maz. “ Ses­ler ve an­lam­lar a­ra­sın­da­ki baÄŸ, dil bi­li­mi­nin geç­mi­ÅŸi­ni o­luÅŸ­tu­rur” di­ye an­la­tı­yor Ruh­len. Çün­kü, her­han­gi bir sa­yı­da­ki ses­ler bir­çok an­lam ta­ÅŸÄ±­ya­bi­lirler, i­ki fark­lı dil­de ke­li­me­le­rin ses­le­ri­nin ve an­lam­la­rı­nın u­yuÅŸ­ma­sı, bir kök­ten gel­di­ÄŸi­ne i­ÅŸa­ret e­di­yor o­la­bi­lir. Ör­ne­ÄŸin; bir müÅŸ­te­ri, her­han­gi bir Ä°tal­yan, Fran­sız, ya­ da Ä°s­pan­yol res­to­ra­nın­da kah­ve­si­ni “a­u la­it”,”con lec­he”, veya “lat­te” o­la­rak ıs­mar­la­ya­bi­lir. Bu ben­zer ses­te­ki söz­cük­ler, kar­deÅŸ gi­bi­dir­ler ve hep­si “süt” an­la­mı­ndadırlar ve la­tin­ce “lac­te” den ge­lirler. Her dil, ev­rim sü­re­ci­ne baÄŸ­lı o­la­rak de­ÄŸi­ÅŸim gös­ter­miÅŸ­tir ve hep­si, kö­kü bi­lin­me­yen Ro­ma di­lin­den doÄŸ­muÅŸ­tur. Ben­zer kar­ÅŸÄ±­laÅŸ­tır­ma­lar Jo­nes’i La­tin­ce, Yu­nan­ca, ve Sans­krit­çe’nin da­ha es­ki bir a­na dil­den or­ta­ya çık­tı­ÄŸÄ± fik­ri­ne it­miÅŸ­tir. Ör­ne­ÄŸin; “thre­e” ya­ni üç sayısı, La­tin­ce’de “tres”, Yu­nan­ca’da “tre­is” ve Sans­krit­çe’de “tryas” o­la­rak ya­zı­lır. Jo­nes’in bu fik­rin­den yo­la çı­ka­rak, araÅŸtırmacılar Ä°n­gi­liz­ce, Al­man­ca, Rus­ça, Hint­çe, Pers­çe, Ä°s­veç­çe, Gal­ler­ce, ve Li­tvan­ya­ca dil­le­ri­nin tek bir dil kö­kün­den tü­re­di­ÄŸi ka­nı­sı­na var­arak, Hin­t-Av­ru­pa a­dı­nı ver­di­ler. Bu a­na dil 8000 yıl ön­ce ya­zı­nın bu­lun­ma­dı­ÄŸÄ± za­man­lar­da ko­nu­ÅŸul­muÅŸ­tu, ve iz­le­ri, kar­deÅŸ dil­le­ri iz­le­ye­rek sü­rül­dü. Dil bi­lim­ci­le­r, ka­lın­tı­lar­dan ya­rar­la­na­rak Hin­t-Av­ru­pa a­na di­li­nin tüm Av­ru­pa halk­la­rın­ca ko­nu­ÅŸul­du­ÄŸu­nu bul­du­lar. Sov­yet bi­lim a­dam­la­rı ise, son o­la­rak hay­van i­sim­le­rinden ve ta­rım­sal bit­ki ad­la­rı­ndan yo­la çı­ka­rak bu di­li ko­nu­ÅŸan­la­rın ta­rım­la uÄŸ­raÅŸ­tık­la­rı­nı or­ta­ya çı­kar­dılar. DaÄŸ, çi­çek ve a­kar­su isim­le­ri bu in­san­la­rın daÄŸ­lık böl­ge­de ya­ÅŸa­dık­la­rı­nı gös­te­riyor. 

HerÅŸey Anadolu´da baÅŸladı;

Ä°puç­la­rına ve ve­ri­le­re gö­re; Rus a­raÅŸ­tır­ma­cı­lar, Hin­t-Av­ru­pa di­li­ni ko­nu­ÅŸan­la­rın Tür­ki­ye sı­nır­la­rı i­çin­de o­lan A­na­do­lu’da ya­ÅŸa­dık­la­rı­nı, bu di­lin da­ha son­ra Av­ru­pa’ya ve kı­ta­nın or­ta­la­rı­na ya­yıl­dı­ÄŸÄ± or­ta­ya çık­ardılar, di­lin Rus­ya’dan çık­tı­ÄŸÄ±­ ve sa­vaÅŸ­lar yo­luy­la Av­ru­pa’ya ya­yıl­dı­ÄŸÄ±­ dü­ÅŸü­nü­lüyor. A­ma Gam­kre­lid­ze, I­va­nov ve di­ÄŸer Rus dilbi­lim­ci­le­ri, Hin­t-Av­ru­pa di­li­nin, Me­zo­po­tam­ya ve Ya­kın Do­ÄŸu’dan çık­tı­ÄŸÄ±­nı, çün­kü bu di­li ko­nu­ÅŸan in­san­la­rın yaÅŸadıkları coÄŸ­ra­fi ko­ÅŸul­la­rı­n bu böl­ge­le­re ben­ze­di­ÄŸi­ni söy­lü­yor­lar. ÖrneÄŸin, Hin­t-Av­ru­pa di­lin­de­ki “wi­ne” (ÅŸa­rap) söz­cü­ÄŸü, Hin­t-Av­ru­pa di­li dı­ÅŸÄ±n­da­ki bir dil­den “Wan­ju”dan yani Mı­sır­ca’da­ki “wns” söz­cü­ÄŸün­den gel­miÅŸ­tir. Ä°n­gi­liz ar­ke­o­log Co­lin Ren­frew, Ruslar´Ä±n te­o­ri­si­ni ka­bul e­di­le­mez bul­uyor. Renfrew, ar­ke­o­lo­jik ça­lış­ma­la­r so­nu­cunda, Hin­t-Av­ru­pa di­li­ni ko­nu­ÅŸan­la­rı­n yur­du­nun A­na­do­lu ol­du­ÄŸu­nu i­lan ederken, ay­rı­ca bu in­san­la­rın hiç sa­vaÅŸ yap­ma­dık­la­rı­nı sa­de­ce ta­rım­la uÄŸ­raÅŸ­tık­la­rı­nı dü­ÅŸü­nü­yor­du. Ren­frew, di­lin A­na­do­lu’dan Av­ru­pa’ya ya­yıl­ma­sı­nın 1500 yıl sü­rdüÄŸünü he­sap­la­mış­tı. Çün­kü, ta­rım ya­pan in­san­la­rın, is­ti­la­cı­lık yap­ma­dan do­ÄŸal sü­reç i­çin­de an­cak bu ka­dar i­ler­le­yebilirlerdi. Hin­t-Av­ru­pa di­li­nin keÅŸ­fin­den son­ra bi­lim­ci­ler, yıl­lar­ca bu dil ü­ze­rin­de a­raÅŸ­tır­ma yaptıktan son­ra da­ha da ge­ri­ye gi­dil­me­si ge­rek­ti­ÄŸi­ni anladılar. A­ma Gam­kre­lid­ze ve di­ÄŸer Rus bi­lim­ci­ler, Hin­t-Av­ru­pa di­li­nin, Me­zo­po­tam­ya ve Ya­kın Do­ÄŸu’dan çık­tı­ÄŸÄ±­nı coÄŸ­ra­fi ko­ÅŸul­la­r nedeniyle savunurken dün­ya­nın baÅŸ­ka böl­ge­le­ri­ni de a­raÅŸ­tır­dı­lar. Ör­ne­ÄŸin; Al­tik ya­kın­la­rın­da Ko­re­ce ,Ja­pon­ca ve Or­ta As­ya dil­le­ri­nin o­luÅŸ­tu­ÄŸu Asya dil­le­ri­ni in­ce­le­di­ler (bu dil­ler “se­mi­tik” di­l so­yun­dan ge­lir). Hin­t-Av­ru­pa di­li ve As­ya dil­le­ri hak­kın­da a­raÅŸ­tır­ma ya­pıl­dı­ÄŸÄ±n­da, Ruslar bun­la­rın çok da­ha es­ki bir a­na dil­den gel­di­ÄŸi­ni an­la­dı­lar. Bu di­lin a­dı “nos­tra­tic”di ve “bi­zim di­li­miz” an­la­mı­na ge­li­yor­du. Bu es­ki a­na di­l gü­nü­mü­ze u­yar­la­nırken, Rus bil­gin­ler, en çok kul­la­nı­lan söz­cük­le­re a­ÄŸÄ±r­lık ver­di­ler. Vü­cut bö­lüm­le­ri, ÅŸa­hıs ek­le­ri ve do­ÄŸal nes­ne­ler gi­bi.

Kızılderililer Asya´dan geldi;

Ses­le­ri a­na­liz e­der­ken, Nos­tra­tic di­li­n bir­çok fark­lı di­lin o­lu­ÅŸu­mun­da yer al­dı­ÄŸÄ±­nı gö­rü­rüz. ÖrneÄŸin, Nos­tra­tic di­lde genç er­kek an­la­mı­na ge­len “maj­ra” de­ÄŸiÅŸ­miÅŸ ve Hin­t-Av­ru­pa di­lin­de “me­ri­o” ol­muÅŸ­tur. Da­ha son­ra an­lam de­ÄŸi­ÅŸik­li­ÄŸi ge­çi­rip, ko­ca er­kek an­la­mı­na ge­len Fran­sız­ca söz­cük yani “ma­ri” ol­muÅŸ­tur. Ä°n­gi­liz­ce­´de de ev­li­lik an­la­mın­da “marry” o­la­rak kul­la­nı­lır. Nos­tra­tic söz­cük­ler in­ce­len­di­ÄŸin­de, konuÅŸanların ne za­man ve na­sıl ya­ÅŸa­dık­la­rı da or­ta­ya çı­kıyor, ta­rım bit­ki­si ad­la­rın­dan, on­la­rın ta­rım­la uÄŸ­raÅŸ­tı­ÄŸÄ±­nı an­lıyoruz. Ama e­v­ri­min na­sıl ge­liÅŸ­ti­ÄŸi her za­man bi­lin­me­ye­bi­lir. Ör­ne­ÄŸin; “kuy­na” söz­cü­ÄŸü Nos­tra­tic di­lde kö­pek­le kurt a­ra­sı bir­ÅŸey­dir. Da­ha son­ra “k” har­fi Al­man dil­le­rin­de “h” ye dö­nüÅŸerek, so­nun­da Ä°n­gi­liz­ce´­de ki “ho­und” söz­cü­ÄŸü or­ta­ya çık­tı. Ä°lk kö­pek 1400 yıl ön­ce or­ta­ya çık­mış­tı ve bu Nos­tra­tic di­li­n ko­nu­ÅŸul­du­ÄŸu za­ma­na rast­lar. Böylece bir di­lin o­luÅŸ­ma­sın­da ko­ÅŸul­la­rın ö­ne­mi­ or­ta­ya çıkıyor. Nos­tra­tic­ler se­ya­hat e­den bir top­lu­luk­tular, bu­nu “u­zun yol­cu­luk” an­la­mı­na ge­len söz­cük­le­rin var­lı­ÄŸÄ± bir ya­na, di­lin ya­yıl­dı­ÄŸÄ± As­ya ,Av­ru­pa ve Hin­dis­tan gi­bi böl­ge­ler­deki izlerinden de an­lı­yo­ruz. Bu arada, Jo­seph Gre­en­berg, yer­li A­me­ri­kan dil­le­ri hak­kın­da a­raÅŸ­tır­ma yap­mış­tı. O’na gö­re; yer­li A­me­ri­ka­lı­lar yani Kızılderililer üç grup ha­lin­de bin­ler­ce yıl ön­ce As­ya’dan gel­miÅŸ­ler­di. Ä°lk ve en güç­lü grup o­lan A­me­rind­ler Gü­ney ve Or­ta A­me­ri­ka’da ko­nu­ÅŸu­lan di­li o­luÅŸ­tur­du­lar. Di­ÄŸer i­ki grubu o­luÅŸ­tu­ran Na­de­ne­ler, Ku­zey Ba­tı’da A­pa­çi­le­r´in, Es­ki­mo­la­r´Ä±n ko­nuÅŸtuÄŸu di­li ge­liÅŸ­tir­di­ler ve on­lar A­me­ri­ka’ya en son ge­len­ler­diler.

A­raÅŸ­tır­ma­cı­la­rın tar­tış­ma­sı;

Gre­en­berg’in te­o­ri­si, a­raÅŸ­tır­ma­cı­lar a­ra­sın­da tar­tış­ma ya­rat­tı. Bo­ul­der’de­ki kon­fe­rans­ta dil­bi­lim­ci­ler Gre­en­berg’in me­to­du­na kar­ÅŸÄ± çık­tılar çün­kü Gre­en­berg tüm dil­ler­de­ki ses ben­zer­lik­le­ri­ni, tek bir di­le baÄŸ­lı­yor­du. On­la­ra gö­re tüm dil­ler za­ten bir­bi­ri­ni et­ki­lemiÅŸlerdi. 20 se­ne ön­ce de bu­na ben­zer bir tar­tış­ma ya­pıl­mış­tı ve o zaman ko­nu Af­ri­ka dil­le­riy­di. Gre­en­berg’in te­o­ri­si ar­ke­o­log­lar a­ra­sın­da da kar­ga­ÅŸa ya­rat­tı çün­kü yer­li A­me­ri­ka­lı­lar hak­kın­daki fi­kir­leri de­ÄŸiÅŸ­miÅŸ­ti. Ar­ke­o­log­lar u­zun sü­re Ye­ni Dün­ya’ya göç­le­rin 12.000 yıl ön­çe ya­pıl­dı­ÄŸÄ±­na i­nan­mış­lar­dı. Gre­en­berg bir çok yer­li di­li­nin A­me­rind di­lin­den tü­re­di­ÄŸi gö­rü­ÅŸün­dey­di a­ma deÄŸiÅŸik bir ve­ri vardı çünkü ar­ke­o­lo­jik bul­gu­lar 12.000 yıl­dan da­ha ön­ce göç ol­du­ÄŸu­nu bul­muÅŸ­tu ve bu da dil­le­rin ya­yıl­ma­sı­na da­ha çok za­man ve­ri­yor­du. Ör­ne­ÄŸin; 16.000 yıl­lık maÄŸara yaÅŸamından son­ra Åži­li’de 33.000 yıl ön­ce­den ka­lan bir baÅŸ­ka ba­rı­nak­ bul­unmuÅŸ­tu. Ye­ni ça­lış­ma­lar yer­li a­me­ri­ka­lı­la­rın gen­le­ri­nin de­ÄŸiÅŸ­ti­ÄŸi ta­ri­hi kar­ÅŸÄ±­laÅŸ­tı­rı­yor­lar ve bu da 60.000 yıl ön­cesine raslıyor. Ame­ri­ka­da’ki a­raÅŸ­tır­ma­lar, Ä°n­gil­te­re’de­ki gi­ze­me de ı­ÅŸÄ±k tu­tu­yor. Hin­t-Av­ru­pa dil a­i­le­sin­den ol­ma­yan bir li­sa­nı ko­nu­ÅŸan Baskla­r´Ä±n ner­den gel­di­ÄŸi a­raÅŸ­tı­rı­lı­yor. Rus bi­li­ma­dam­la­rı, Bask di­li­nin Na­de­ne’in bir ko­lu ol­du­ÄŸu­nu dü­ÅŸü­nü­yor, bu dil Çin­ce´­ye ve es­ki Ak­de­niz di­li o­lan “Et­rüs­kan”a da­ya­nı­yor aynı di­le da­ha son­ra “De­ne ­Ca­u­ca­si­an” a­dı ve­ril­di ve dil kı­ta’nın i­ki ya­nın­da ve Av­ras­ya’da ko­nu­ÅŸul­muÅŸ­tu. Tıp­kı Bask’la­rın di­li gi­bi; baÅŸ­ka dil­le­re çev­ril­se bi­le sa­bit kal­ma­yı ba­ÅŸar­dı, eg­zo­tik dil­bi­li­mine göre di­l ba­zen gen­lerde olduÄŸu gi­bi, bir top­lu­lu­ÄŸun be­lir­gin ö­zel­li­ÄŸi o­labilir. Ta­rih­sel dil a­raÅŸ­tır­ma­la­rı, bi­li­m a­dam­la­rı­nı il­ginç araÅŸtırmalara yöneltiyor. Gen­ler in­ce­len­di­ÄŸin­de, dil ve gen a­ra­sın­da bir bağın ol­du­ÄŸu or­ta­ya çık­tı. Stan­ford Üniversitesi ge­ne­tik uz­ma­nı Lu­i­gi Ca­val­li Sfor­za; “in­san­lar 50.000 yıl ön­ce dün­ya­ya ya­yıl­dı­ÄŸÄ±n­da; çok sa­yı­da grup o­luÅŸ­muÅŸ­tu ve bu grup­lar bir ­da­ha ge­ne­tik ve dil o­la­rak bir­le­ÅŸe­me­di­ler. Gen­ler de­ÄŸiÅŸ­ti­ÄŸi i­çin dil­ler de de­ÄŸiÅŸ­ti” di­ye a­çık­lı­yor. Sfor­za ve ar­ka­daÅŸ­la­rı,42 mil­let­ten gen ör­ne­ÄŸi al­dı­lar ve bir a­i­le a­ÄŸa­cı ya­rat­ma­ya ça­lış­tı­lar, a­ÄŸaç in­san­la­rın ya­yı­lı­ÅŸÄ±­nın ta­rih­çe­si­ni, tek bir top­lu­luk­tan bin­ler­ce­si­ne na­sıl ay­rıl­dı­ÄŸÄ±­nı gös­te­ri­yor.

"Ön Dünya Dili" yayılıyor;

Da­ha da ö­nem­li­si Sfor­za ge­ne­tik de­ÄŸi­ÅŸi­min di­li de et­ki­le­di­ÄŸi­ni bul­du. En es­ki kay­naÅŸ­ma Af­ri­ka ve di­ÄŸer dün­ya in­san­la­rı a­ra­sın­da ol­muÅŸtu, o­lay Ho­mo­ Sap­i­ens­le­r´in Af­ri­ka­dan çı­kış­la­rı­nı da a­çık­lı­yor. Ge­ne­tik kay­naÅŸ­ma, dil­de­ki kay­naÅŸ­ma ve et­ki­le­ÅŸi­mi be­ra­be­rin­de ge­tir­di. Af­ri­ka di­li Kho­san’ın bir ko­lu o­lan Kung San dili di­rekt o­la­rak ö­bür dil­le­ri de et­ki­le­di. Ya­kın Do­ÄŸu’da pa­le­o­-an­tro­po­log­la­rın yap­tı­ÄŸÄ± fo­sil in­ce­le­melerinde: ilk ay­rıl­manın ve bü­tün­leÅŸ­me­nin ta­ri­hi be­lir­len­di; bu dönem 92.000 yıl ön­ceydi. Ben­zer ÅŸe­kil­de ge­ne­tik a­raÅŸ­tır­ma­lar ya­pan bir di­ÄŸer grup, bü­tün dil­le­rin 200.000 yıl ön­ce ya­ÅŸa­mış olan kü­çük bir grup­tan çık­tı­ÄŸÄ±­nı söy­lü­yor. ”E­ve” hi­po­te­zi de­ni­len bu gö­rüÅŸ Ca­li­for­ni­a Üniversitesi ge­ne­tik­çi­le­ri ta­ra­fın­dan savunuluyor. On­la­ra gö­re; tüm in­san­la­rın gen­le­rin­de Af­ri­ka’da ya­ÅŸa­yan Ho­mo­ Sap­i­ens­le­r´in ö­zel­lik­le­ri var.E­ÄŸer in­san­lık bu kü­çük grup­tan tü­re­miÅŸ­se hep­si­nin ay­nı di­li kul­lan­mış ol­ma­sı müm­kündür. She­ve­ros­kin’e gö­re, ge­ne­tik ça­lış­ma­lar yoluyla or­ji­nal a­na di­le u­la­ÅŸÄ±­la­bi­lir. Ör­ne­ÄŸin; Nos­tra­tik di­lde yap­rak an­la­mı­na ge­len “la­pa”, De­ne­Ca­u­ca­si­an di­lin­de­ki “tla­pa” ve A­me­rind di­lin­de­ki “dap” i­le ben­ze­ÅŸir. A­me­rind­ler­de ka­dın an­la­mı­na ge­len “ku­ni” Nos­tra­tik di­lin­de­ki “kü­ni” ye ben­zer. Ä°n­gi­liz­ce´­de ka­dın hü­küm­dar an­la­mı­na ge­len “qu­e­en”de bu­ra­dan tü­re­miÅŸ ola­bi­lir. She­ve­ros­kin ve di­ÄŸer dil bi­lim­ci­ler bu­na ben­zer dü­zi­ne­ler­ce söz­cü­ÄŸün ÅŸe­ce­re­si­ni çı­kar­dı­lar ve or­ji­nal a­na di­le “Ön Dün­ya Dili” a­dı­nı ver­di­ler.

Ön­ Dün­ya Di­li a­dı ve­ri­len or­ji­nal a­na dil in­ce­le­nir­ken, söz­cük­le­rin ge­li­ÅŸi­mi ve tür­le­ri de in­ce­len­di. Bu dö­nem­de, bi­lim ve ma­te­ma­tik ol­ma­dı­ÄŸÄ± i­çin, ör­nek ü­re­tir­ken ge­nel kav­ram­lar e­le a­lın­dı. Ör­ne­ÄŸin; ”Niw­ha” ya­ni ”ha­yat” söz­cü­ÄŸü in­sa­noÄŸ­lu­na a­it tüm ha­ya­ti kav­ram­la­rı kap­sı­yor­du; ha­va, kan ,kalp gi­bi, di­lin söz­cük­le­ri da­ha çok in­san ha­re­ket­le­riy­le il­gi­liy­di, kök­le­rin bu­lun­ma­sın­dan son­ra, dilin na­sıl o­luÅŸ­tu­ÄŸu da in­ce­len­di, di­lin o­lu­ÅŸu­mu ta­bi­i ki i­le­ti­ÅŸi­me da­ya­lıy­dı. Fa­kat ha­la a­ta­la­rı­mı­zın dil o­luÅŸ­tu­rur­ken ne­ler­den et­ki­len­dik­le­ri me­rak ko­nu­su.

Sayfa 60
A­ta­ların sesi

Or­tak ke­li­me­ler ve gra­ma­tik ya­pı­lar araÅŸtırırken, dil bi­lim­ci­ler mo­dern di­llerin kök aÄŸacını yeniden oluÅŸturuyorlar. En çok ka­bul e­di­len a­i­le a­ÄŸa­cı, Hin­t-Av­ru­pa dil a­i­le­si­ne a­it­tir. Bu­gün bil­gin­ler, Hin­tAv­ru­pa di­li­nin bu a­ÄŸa­cın sa­de­ce bir ko­lu o­la­bi­le­ce­ÄŸi­ni söy­lü­yor­lar.

Say­fa 62
Ke­li­me­le­rin ya­yı­lı­ÅŸÄ±

Ye­ni a­raÅŸ­tır­ma so­nuç­la­rı­na gö­re; ataların dili, Av­ru­pa’ya çift­çi­ler ta­ra­fın­dan ya­yıl­mış­tı. Ä°n­gi­liz ar­ke­o­log Co­lin Ren­few’e gö­re; Hin­t-Av­ru­pa di­li de­nen bu li­san ÅŸim­di mo­dern Tür­ki­ye o­lan A­na­do­lu’da 8.000 yıl ön­ce or­ta­ya çık­mış ve Ä°n­gi­liz­ce, Fran­sız­ca gi­bi bir­çok di­lin te­me­li­ni o­luÅŸ­tur­muÅŸ­tu.

Say­fa 63
Hep­si ay­nı a­i­le­den

Dün­ya in­san­la­rı­nın gen­le­ri­ni in­ce­leyen bi­o­log­lar so­nu­çta bir a­i­le a­ÄŸa­cı o­luÅŸ­tur­du­lar. Ä°n­san so­yu ta­ri­hi göç­ler so­nu­cunda or­ta­ya çık­an 7 bü­yük bö­lü­me ay­rı­lı­yor, hep­si. Ge­ne­tik ça­lış­ma­lar so­nu­cunda an­la­ÅŸÄ±l­mış­tır ki; dil­le­rin li­san a­ÄŸa­cı, ge­ne­tik ay­rı­mla pa­ra­lel­ geliÅŸmiÅŸtir.

Say­fa69

Ho­mo Sa­pi­en­´ler, ko­nuÅŸ­ma i­çin ge­rek­li a­no­to­mik ya­pı­ya sa­hip­ti­ler.

Or­ji­nal te­laf­fuz: may­mun­lar, yu­nus­lar, ve ilk in­san­lar

Ta­ri­h-dil bi­lim­ci­le­ri, te­laf­fuz ve ek ya­pı­sı­na da­ya­na­rak, han­gi dil­le­rin ilk olarak ne­re­de ko­nu­ÅŸul­du­ÄŸu­nu a­raÅŸ­tı­rı­yor­lar. Brown Üniversitesi a­raÅŸ­tır­ma­cı­la­rın­dan Phi­lip Li­e­ber­man il­kel in­san­la­rın bu­gün­kü in­san­la­ra ben­zer bir gırt­lak ya­pı­sına sahip ol­du­ÄŸu­nu söy­lü­yor. Fo­sil a­raÅŸ­tır­ma­la­rı gös­ter­miÅŸ­tir ki; ge­liÅŸ­kin bir di­le ve mo­dern gırt­lak ya­pı­sı­na 200.000 yıl ön­ce u­la­ÅŸÄ±l­mış, göç­ler­le i­le­ti­ÅŸim saÄŸ­lan­mış­tır. Bel­ki de ger­çek an­lam­da di­le ya­kın bir i­le­ti­ÅŸim for­mu bun­dan da­ha ön­ce­ye de gi­di­yor. Fo­sil ka­fa­tas­la­rı in­ce­len­di­ÄŸin­de anlaşıydı ki; ko­nuÅŸ­ma­ya ya­ra­yan ve gü­nü­müz in­san­la­rın­da bu­lu­nan bir be­yin bö­lü­mü il­kel in­san­lar­da mil­yon­lor­ca yıl ön­ce de var­dı. Bu­na gö­re; a­ta­la­rı­mız az da ol­sa ko­nuÅŸ­ma ye­te­ne­ÄŸi­ne sa­hip­tiler. Li­e­ber­man, ye­ni ki­ta­bı, “Dil­ler ve Çe­ÅŸit­le­ri”nde ilk in­san­la­rın ko­nuÅŸ­ma­ya baÅŸ­la­ma­sı­nın ne­de­ni­ni, i­le­ti­ÅŸim kur­mak bir ya­na, dün­ya­ya e­ge­men ol­ma is­te­ÄŸi­ne baÄŸ­lı­yor. An­la­dı­ÄŸÄ±­mız ka­da­rıy­la o za­man­lar­da; bir i­ki ke­li­me­lik ko­nuÅŸ­ma­lar ve ge­nel an­lam­lar ta­ÅŸÄ±­yan söz­cük­ler kul­la­nı­lı­yor­du. May­mun­lar ve di­ÄŸer a­kıl­lı hay­van­lar a­ra­sın­da da pay­la­ÅŸÄ±­lan bir dil for­mu var­dır. Åžem­pan­ze­ler­le ya­pı­lan ça­lış­ma­lar­da, sı­nır­lı za­man i­çin­de, sem­bol ve ÅŸe­kil­ler­le i­le­ti­ÅŸim ku­ra­bil­dik­le­ri göz­len­di. Ca­li­for­ni­a Üniversitesi araÅŸ­tır­ma­cı­la­rı; 5 bu­çuk ya­ÅŸÄ±n­daki Kan­zi a­dın­da­ki may­mu­nun 2 ya­ÅŸÄ±n­da bir ço­cuk dü­ze­yin­de gra­mer ku­ral­la­rı­nı öÄŸ­ren­di­ÄŸi­ni açıkladılar. UC­LA psi­ko­lo­ÄŸu Pat­ri­ci­a Gre­en­fi­eld ve Su­e Sa­va­ge; Kan­zi’nin sem­bol­ler yo­luy­la i­le­ti­ÅŸim ku­ra­bil­di­ÄŸi­ni a­çık­la­dı­lar. Yu­nus­lar ve de­niz as­lan­la­rıy­la ya­pı­lan ça­lış­ma­lar­da ise, ke­li­me­le­ri ve e­mir­le­ri an­la­dık­la­rı göz­len­di. A­raÅŸ­tır­ma­cı­la­rın ba­zı­la­rı hay­van­la­rın ko­nuÅŸ­ma­la­rı an­la­dık­la­rı­nı söy­ler­ken, bir kıs­mı­ da on­la­rın ye­meklere ulaÅŸmak ve ih­ti­yaç­la­rı­nı gi­der­mek i­çin ÅŸart­lı ref­lek­se uy­duk­la­rı­nı söy­lü­yor. Co­lom­bi­a Üniversitesi psi­ko­lo­ÄŸu Her­ber Ter­ra­ce “Tüm a­raÅŸ­tır­ma­lar ka­nıt­la­mış­tır ki; hay­van­lar so­fis­ti­ke bir dil kul­la­nı­yor­lar.” di­yor. Ter­ra­ce, hay­van­la­rın­ da in­san­lar gi­bi i­le­ti­ÅŸim kur­duk­la­rı bir dile sahip ol­du­klarına i­na­nı­yor. Fa­kat ö­nem­li o­lan ko­nu­ÅŸa­bil­me­le­ri de­ÄŸil, böy­le bir ye­te­ne­ÄŸi kul­la­na­bil­me­le­ri­dir. Hay­van­lar­da ko­nuÅŸ­ma fi­zik­sel ih­ti­yaç­lar­la il­gi­li­dir, in­san­lar i­se sa­de­ce dün­ye­vi maddi ih­ti­yaç­ları için de­ÄŸil, dü­ÅŸün­ce­lerini ve duy­gu­larını i­fa­de etmek için de dil kullanıyorlar.

Hesap tutmaktan e­de­bi­ya­ta…

MÖ 35.000´den son­ra Ä°n­sa­noÄŸ­lu ken­di­ni, du­var­la­ra re­sim­le­ye­rek i­fa­de et­ti. Fa­kat MÖ 35.000´den ön­ce Me­zo­po­tam­ya’da ku­ru­lan bü­yük uy­gar­lık­ta; ver­gi­le­ri kaydetmek ve mal­la­rı he­sap­la­mak i­çin bir i­le­ti­ÅŸim sis­te­mi kul­la­nı­lı­yor­du. Bu­na çi­vi ya­zı­sı de­ni­ldi. Ä°lk ya­zı, çi­vi­ler­le yu­mu­ÅŸak taÅŸ­la­ra sem­bol­lerin çi­zilmesiyle or­ta­ya çık­tı. 2.000 ka­dar sem­bol var­dı. Bun­lar sa­de­ce def­ter tu­t­mak a­ma­cıy­la de­ÄŸil, tıb­bi bil­gi­ler, des­tan­lar ve di­ni ya­zıt­lar i­çin de kul­la­nı­lı­yor­du. Ä°lk ya­zı­, çi­vi ya­zı­sı o­la­rak ka­bul e­dil­me­si­ne raÄŸ­men, baÅŸ­ka ya­zı sis­tem­le­ri de ge­liÅŸ­ti. Bun­lar fark­lı yön­tem­ler­di ama tümü de Ä°n­sa­noÄŸ­lu­´nun ya­zı­ya ne­den ge­rek­si­nim duy­du­ÄŸu­nu a­çık­lı­yor­du. Bir­çok ya­zı sis­te­mi­nin do­ÄŸu­ÅŸu, ye­ni me­de­ni­yet­le­rin güç­le­ri­ni ka­nıt­la­ma ve e­ge­men ol­ma is­te­ÄŸin­den doÄŸ­du. Ör­ne­ÄŸin; Mı­sır’da, ya­zı, hü­küm­da­rı öv­mek i­çin kul­la­nıl­dı. Çin’de bu­lu­nan es­ki dö­kü­man­lar­da, a­nıt­lar ü­ze­ri­ne fe­tih­le­ri ö­ven ya­zı­ların ya­zıl­dı­ÄŸÄ± gö­rü­lü­yor­du. Or­ta A­me­ri­ka’daki Ma­ya ya­zıt­la­rı i­se mev­sim tö­ren­le­ri­ni ve im­pa­ra­tor­luk me­ra­sim­le­ri­ni an­la­tır. Ya­zı, ön­ce­le­ri seç­kin­ler ve soy­lu­lar i­çin or­ta­ya çık­tıy­sa da son­ra­la­rı hal­k tarafından kul­la­nılmaya baÅŸlandı. Ya­zı sis­tem­le­ri ön­ce­le­ri bu­lut, gü­neÅŸ, yaÄŸ­mur, ö­küz gi­bi re­sim­ler­den ya­ni hi­ye­rog­lif­ler­den o­lu­ÅŸu­yor­du. Bu, ba­sit gi­bi gö­rün­se­ de her re­sim, bir di­ÄŸe­ri­ne ek­le­nip fark­lı an­lam­lar ya­ra­tır­dı, ve an­lam­lar, ya­zan ki­ÅŸi­ye gö­re de­ÄŸi­ÅŸir­di. So­nuç­ta; ya­zı­lar, doÄŸ­ru­dan doÄŸ­ru­ya fik­rin i­fa­de e­dil­di­ÄŸi “i­de­og­ram­lar” ha­li­ne dö­nüÅŸ­tü. Gü­neÅŸ sim­ge­si, da­ha son­ra ateÅŸ ve ı­ÅŸÄ±k an­la­mı­na gel­me­ye baÅŸ­la­dı. Ses­ler i­se, fo­ne­tik o­la­rak bir­leÅŸ­me­ye baÅŸ­la­dı. Ör­ne­ÄŸin; Ä°ngilizce´deki “bee” (a­rı) ve “le­af” (yap­rak) bir­le­ÅŸe­rek “be­li­ef” ya­ni i­nanç an­la­mı­na gel­di. Bu so­nuç di­lin ko­lay­laÅŸ­ma­sını ve i­le­ti­ÅŸim sis­te­mi ha­li­ne gel­me­si­ni do­ÄŸur­du. M.Ö. 1500 yı­lın­da ilk ger­çek al­fa­be ya­zıl­dı. “Es­ki Ca­na­a­ti­e” al­fa­be­si sis­temli i­le­ti­ÅŸi­mi ko­lay­laÅŸ­tır­dı ve ge­nel bir al­fa­be haline geldi. Ä°lk kez bir ya­zı sis­te­mi, ta­ma­men fo­ne­ti­ÄŸe uy­gun­du, ve o­kun­ma­sı ko­lay­dı. Fa­kat yi­ne ­de ses­li harf­le­rin ek­sik­li­ÄŸi o­ku­ma­yı güç­leÅŸ­ti­ri­yor ve ya­zı çö­zü­cü­le­ri­ni zor­lu­yor­du. Ör­ne­ÄŸin; “dbt” söz­cü­ÄŸü ses­li harf­ler ol­ma­dı­ÄŸÄ± i­çin “dept” (borç), “de­bit” (zim­met), ya­ da “do­ubt” (ÅŸüp­he) an­la­mı­na ge­le­bi­lir­di. M.Ö. 740’da ilk kez Yu­nan­lı­lar, ses­li harf­le­ri kul­lan­dı­lar. Bu her­kes i­çin ko­lay­lık­ oldu, ya­zı­nın do­ÄŸu­ÅŸu in­san­la­rın ken­di­le­ri­ne i­fa­de et­me­le­rin­de çı­ÄŸÄ±r aç­tı. Ya­zı, her sos­yal sı­nıf i­çin ö­nem­li bir a­raç olduÄŸu kadar de­mok­ra­si ve e­de­bi­yat i­çin de ger­çek bir ha­zi­ney­di, .

1 Kelime: (Su)

HA­KU-Ön Dün­ya Dili

HAWK-A­me­rind Di­li

KWA-De­ne Ca­u­ca­si­an Di­li

HA­KU-Nos­tra­tik Di­li

HAKW-Hint Av­ru­pa Di­li

A­QU­A-La­tince

WAZ­ZAR-Es­ki Al­manca

WA­TER-Ä°n­gi­liz­ce

2 Kelime: (Yemek)

HÄ°­TA-Ön Dün­ya Dili

HÄ°T-A­me­rind Di­li

Ä°­TA-Nos­tra­tik Di­li

HED-Hint Av­ru­pa Di­li

ED­ME­NA­Ä°-Eski Yu­nanca

E­DE­RE-La­tince

EZ­ZAN-Es­ki Al­manca

E­AT-Ä°n­giliz­ce

3 Kelime: (Köpek)

KU­JAN- Ön Dün­ya Dili

KUY­NA-Nos­tra­tik Di­li

KU­ON- Hint Av­ru­pa Di­li

HO­UND- Ä°n­giliz­ce

4 Kelime: (Kraliçe)

KU­NÄ°-Ön Dün­ya Dili

KÜ­NÄ°-Nos­tra­tik Dili

GWEN-Hint Av­ru­pa Di­li

QU­E­EN-Ä°n­gi­liz­ce
 

Popularity: 18% [?]

 Sayfayı Yazdır |  Sayfayı Gönder